Zekeriyyâ b. Muhammed Kazvînî Kimdir

Admin

Yönetici
Katılım
6 Tem 2013
Mesajlar
4,265
Puanları
38
   
KAZVINÎ, ZEKERİYYÂ B. MUHAMMED

   Ebû Yahya Cemâlüddîn Zekeriyyâb. Muhammed b. Mahmûd el-Kazvînî(ö. 682/1283)
   Ünlü coğrafyacı.
   Rebîülâhir 598'de (Ocak 1202) Kazvin'-de doğdu. Ensârîve Enesînisbeleriylede anılmasından soyunun ensardan Enes b. Mâlik'e dayandığı anlaşılmaktadır. Genç­lik yıllarında tahsil için Dımaşk'a gitti ve orada Muhyiddin İbnü'l-Arabî ile tanıştı (630/1233). Öğrenim hayatıyla ilgili pek az bilgi bulunmakla birlikte Âsârü'l-bilâd ve ahbârü'l-Hbâd adlı eserinin çeşitli yerlerinden ve cAcâ'ibü'l-mahlûküt'm müellif nüshasının kenarındaki bir kayıt­tan Musul'da Esîrüddin el-Ebherî'nin öğ­rencisi olduğu ve onu hendese ilminde en büyük üstat olarak tanıdığı öğrenilmek­tedir. Halife Müstansir Billâh döneminin (1226-1242) sonlarına doğru Bağdat'a gitti ve Hille kadılığına tayin edüdi. 652 (1254) yılında da kendisi istemediği hal­de Vâsıt kadılığına getirildi. Bu görevde iken Bağdat Hülâgû tarafından ele geçi­rildi (656/1258). Kazvînî Vâsıfta vefat et­miş [1][311] ve ce­nazesi Bağdat'a götürülerek orada top­rağa verilmiştir. Batılılar'm "Araplar'ın PHnius'u" dedikleri Kazvînî'nin eserlerini kaleme alırken kullandığı malzeme ken­di gözlemlerinden çok o dönemde yaygın olan ve Helenistik çağdan intikal eden bilgilere, ayrıca gezgin ve tacirlerden işittiklerine dayanır.


   Eserleri.

   1. Acâbü'l-mahlûkât veğarü'ibü'l-mevcûdât. Günümüze ulaşan iki eserinden biri ve daha meşhuru olup İlhanlı veziri, münşî ve tarihçi Atâ Melik Cüveynrye sunulmuştur. Kahire'de tarih­siz bir baskısı yapılan eser Wüstenfeld ta­rafından neşredilmiş (Göttingen 1848), ayrıca Demîrî'nin Hoyâtü'l-hayevân'ı-nın kenarında (Kahire 1305) ve sonunda (Kahire 1398/1978) basılmıştır. Hermann Ethe eseri Almanca'ya çevirmiştir (Leipzig 1868). Eserin Farsça ve Türkçe'ye de çeşitli tercümeleri yapılmıştır.
   2. Âsârü'l-bilâd ve ahbârü'lAbâd. Bir önsöz ve üç mukaddimeden sonra yedi iklimin ele alındığı bir coğrafya kitabıdır. Aralarında Ebû Hâmid el-Gırnâtî, İbnü'l-Fakih, Yâ-küt el-Hamevî. İbnü'd-Delâî, Ebû Dülef el-Hazrecî, Bîrûnî ve Mes'ûdfnin eserle­rinin de bulunduğu kırk dolayında kay­naktan istifade edilerek yazıldığı anlaşılan eserin önsözünde yeryüzü şekilleri, ik-İim çeşitleri, milletler ve ülkeler hakkın­da çeşitli bilgiler verilmekte, ayrıca her bölgedeki canlı ve cansız varlıkların sahip oldukları özelliklere, ilginç olaylara ve ta­rihî şahsiyetlere dikkat çekilerek yer yer bu şahsiyetlere ait menkıbeler anlatıl­maktadır. Coğrafya kadar kültür tarihi açısından da önem taşıyan eserin birinci mukaddimesinde insanın sosyal bir var­lık olduğu ve sosyalitesini ancak bir top­luluk içinde gerçekleştirebileceği, bunun için de mesleklerin ve İş bölümünün ge­rekliliği üzerinde durulur. İkinci mukad­dimede yeryüzünün çeşitli coğrafî bölge­lere ve farklı iklimlere ayrılmasının varlık türleri üzerindeki etkileri, üçüncü mukad­dimede Bîrûnî kaynak gösterilerek yer­kürenin ekvatorla nasıl iki yarım küreye ayrıldığı, kuzey ve güney yarım kürelerin iklim açısından arzettikleri özellikler ve meskûn bölgeler hakkında bilgi verilir. Müellif yedi iklimin coğrafî dağılımını, her birinin saat farklarını, enlem ve boylam açısından konumlarını izah ettikten son­ra bu bölgelerde yer alan başlıca şehirleri alfabetik düzen içinde tanıtır ve bu ara­da tarihleri, ilmî ve kültürel hayatlarıyla ilgili ilginç tesbitlerde bulunur. Eser, Ana­dolu'nun birçok şehir ve kasabası ile Or­ta Asya Türk boylan hakkında geniş biigi vermesi açısından da önemlidir. Âşârü'l-biîâd'm ayrı ayrı kaleme alınmış iki şekli bulunmaktadır. Bunlardan ilki 661'de (1263) telif edilen cAcâ'ibü'l-büldân [2][312] ikin­cisi 674 (1275) tarihli Âsârü'l-bilâd ve ahbârü'l-cibâd'ör. İlim âleminden asıl itibar gören ve VVüstenfeld tarafından neşredilen edisyon [3][313] ikincisidir. Dâru Sâdır'ın baskısı (Beyrut 1380/1960) VVüstenfeld neşrinin tıpkıba­sımı mahiyetindedir. Âsârü'l-bilâd, 806 (1403) yılında Abdürreşîdb. Salih b. Nûrî et-Tabîb e!-Baküvî tarafından Teîhîşü'l-Âşâr ve 'acâ^ibü'l-meliki'l-kahhâradıy­la özetlenmiş, Joseph de Guignes, Fars­ça'ya da çevrilmiş olan bu telhisin Fran­sızca bir tercümesini neşretmiştir.[4][314] Telhîşü'l-Âşâr'ı ayrıca Ziyâeddin Bünya-tof tahkikli metin halinde yayımlamıştır (Moskova 1971 ).Âşârü'l-bilâd'm XVII. yüzyılda Muhammed Murad b. Abdurrah-man tarafından yapılan Farsça tercümesi neşredilmiş [5][315] eserdeki Türklerle ilgili bazı kısımlarda Ramazan Şeşen tarafından Beyrut 1960 baskısına dayanılarak Türkçe'ye çevrilmiştir.[6][316]
   Ziriklî, Kazvînî'ye Hıtatu Mışr adında bir eser daha nisbet etmekteyse de [7][317] diğer kaynaklarda buna rastlanmamaktadır. Müüdü'l-Culûm ve mübîdü'l-hümûm adlı eserle [8][318] onun bir bölümü olan el-Mekârim ve'1-mefâhir (Kahire 1354) adındaki risale Ebû Be­kir el-Hârizmî'ye nisbet edilerek birçok defa yayımlanmışsa da M. Abdülkâdir Atâ eserin Zekeriyyâ b. Muhammed el-Kazvînî'ye ait olduğunu ispat etmiş ve dört yazma nüshasına dayanarak ilmî neşrini gerçekleştirmiştir (Beyrut 1405/ 1985).


   Bibliyografya :


  Zekeriyyâ b. Muhammed el-Kazvînî. Âsârü'l-bilâd, Beyrut, ts. (nşr. Dâru Sâdır); İbnü'l-Fuvatî. Telhişu Mecma'i'l-âdâb {nşr. Mustafa Cevâd), Dıniaşk 1963, IV/2, s. 725; Safedî, el-Vâfi, XIV, 206; İbn Tağrîberdî. el-Menheld'ş-şâft, V, 365; Ali Paşa Mübarek, el-Hdalü't-Teufîkıy-ye, Kahire 1306, X, 83; Serkîs. Mu'cem, II, 1507-1508; Brockelmann. GAL.İ, 481; SuppL, I, 882-883; Ziriklî, el-Aclâm (Fethullah), III, 46; Azzâvî, et-Ta'rtf bi'l-mü.3errihtn fi'ahdî'l-Moğol ue't-Türkmân, Bağdad 1376/1957,1, 114-116; Sarton. Introducüon, 11/2, s. 868-870; S. Maq-bul Ahmad, "aI-Qazwini", DS6,X1, 230-233; Ramazan Şeşen, İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara 1985, s. 144-152; M. Kowalska, "The Sources of al-Qaz-wlni's Âthâral-Bilâd", FO, VIII (1967], s. 41-48; Streck, "Kazvınî", İA, VI, 528-532; T. Lewic-ki. ıal-Kazwini", El2 (İng.), IV, 865-867.
   Cevat İzci
 

Admin

Yönetici
Katılım
6 Tem 2013
Mesajlar
4,265
Puanları
38
Ynt: Zekeriyyâ b. Muhammed Kazvînî Kimdir

çalışmalarınızdan dolayı teşekkür ederim.
 

Yeni Konular

Yandex.Metrica
Üst Alt