Aşağıdaki üyelerimize çok çok TEŞEKKÜR ederiz...
  Arife Arslan,Defne Selvi Uçan, Arin Yıldırım, Zeynep Ertuğrul, ELİF NAZ HAYBER
Bu üyelere Web Sitemize verdikleri destek için teşekkürler...

normal_postGönderen Konu: Mir Gıyaseddin Mansur Kim  (Okunma sayısı 1950 defa)

  • yuzhayal
  • Site Yöneticisi
      Çevrimdışı
      *
      İleti: 2144
      Tesekkur Aldı 72

      Mir Gıyaseddin Mansur Kim
      « 18 Temmuz 2013, 18:41:48 »

          
      MÎR GIYÂSEDDİN MANSÛR


         Mîr Gıyâsüddîn Mansûr b. Mîr Sadriddîn Muhammed ed-Deştekî eş-Şîrâzî (ö. 949/1542) İranlı ilim ve fikir adamı.

          866 (1462) yılında İran'ın Şîraz şehrin*de doğdu. Osmanlı âlimleri arasında Mîr Gıyâs olarak da tanınmaktadır.[437] Fars eyaletinin Hz. Ali soyundan gel*diği rivayet edilen ve yetiştirdiği âlimle-riyle tanınan Deştekî sülâlesine mensup*tur. Babası Mîr Sadreddin eş-Şîrâzî döne*min en Önemli düşünürlerindendi. Aklî ilimlerdeki başarısına işaret etmek üze*re kaynaklar ondan "on birinci akıl, insan*lığın üstadı, üçüncü muallim, filozofların sonuncusu" şeklinde söz etmektedir. Ba*basından öğrenim gören Gıyâseddin Man-sûr'un on dört yaşında iken Celâleddin ed-Devvânî'yi münazaraya davet ettiği ve yirmi yaşında öğrenimini tamamladığı nakledilmektedir.[438] Akkoyunlular zama*nındaki hayatının bundan sonraki kısmı hakkında kaynaklarda çok az bilgi veril*mektedir. Muhtemelen babası gibi o da kendi adını taşıyan medresede öğretim faaliyetinde bulunmuş, babasının öldü*rülmesinin ardından medresenin sorum*luluğunu üstlenmiştir. 927'de (1521) SafevîŞahı I. İsmail, Mansûriye Medresesi"n-de müderris olan Mîr Gıyâseddin Man-sûr'u Şîraz'dan getirterek Nasîrüddîn-i Tûsî'nin Merâga'da kurduğu, o sırada harabe halinde bulunan rasathaneyi tamir etmekle görevlendirdi.[439] Daha sonra Şah I. Tahmasb tarafından sadâret görevine getirildi.[440] Tebriz'deki bu görevi sırasında Şiî kelâmcısı ve fakihi Muhakkık-ı Sânî Ali b. Hüseyin el-Kerekî'nin fıkhı delillere daya*narak İran'daki mescidlerin kıblelerini de*ğiştirmek istemesine karşı çıkıp böyle bir değişikliğin ancak astronomi ve geometri bilgisiyle yapılabileceğini belirtti. Bu ko*nuda iki âlim arasında Şah Tahmasb'm huzurunda sert bir tartışma oldu ve Şah Tahmasb, Gıyâseddin Mansûr'u Muhar*rem 938'de [441] sadâ*retten azletti. Bu olayın ardından Teb*riz'den Şîraz'a dönen Mîr Gıyâseddin Man*sûr hayatının geri kalan kısmını Mansûri*ye Medresesi'nde ders vererek geçirdi. 6 Cemâziyelevvel 949'da [442] Şîraz'da vefat etti ve Mansûriye Medre*sesi bahçesine babası Sadreddin eş-Şîrâ-zî'nin yanına defnedildi.[443] Mîr Gı-yâseddîn'in, Cevâhirnâme adlı Farsça bir eser yazan Mîr Sadreddin ile Mîr Şere-füddin adlı iki oğlu olmuştur.

          Gençlik dönemini Akkoyunlular, olgun*luk dönemini Safevîler zamanında ge*çiren Mîr Gıyâseddin Mansûr, kısa süren sadâret göreviyle Merâga Rasathânesi'-nin tamiri dışında zamanını Mansûriye Medresesi'nde ders vermekle geçirmiş*tir. Öğrencileri arasında oğlu Mîr Sad*reddin, Vecîhüddin Süleyman el-Kârî el-Fârisî, kendisinin es-Sefîr ü'I-hey'e adlı eserine şerh yazan Efdal b. Muham*med Kâyinî, Takıyyüddin Ebü'l-Hayr Muhammed b. Muhammed el-Fârisî, Fah-reddin Muhammed b. Hüseyin Esterâ-bâdî, Kemâleddin Hüseyin b. Şerefeddin Abdülhak Erdebîlî, Şeyh Ahmed Cemâ-leddin Halhali, Mîr Kıvâmüddin eş-Şîrâzî, Kemâleddin Hüseyin Demîrî İsfahânî ve Muslihuddîn-i Lârî gibi âlimler vardır.

          Babası Mîr Sadreddin eş-Şîrâzî gibi meşhur kitaplara yazdığı şerhlerle tanı*nan Gıyâseddin Mansûr kelâm, mantık, tefsir, İşrâk felsefesi, İbn Sînâ felsefesi, astronomi ve matematik gibi alanlarda eserler telif etmiştir. Ancak ölümünden sonra gerek İran'da gerekse Osmanlı ül*kesinde kendisine asıl ün sağlayan yönü, babası Mîr Sadreddin eş-Şîrâzî ile Celâ-leddin ed-Devvânî arasındaki tartışmalar*da babasının yanında yer alarak Devân nin pek çok eserine reddiye yazması, bu iki düşünürün görüşlerini değerlendiren eserler (muhâkemât) kaleme almasıdır. Buradan hareketle Mîr Gıyâseddin Man-sûr'un, babası Mîr Sadreddin ile Devvânî arasında geçen münakaşalardan çok et*kilendiği söylenebilir. Devvânî ile baba-oğul arasında cereyan eden bu tartışma serisi sonraki dönemlerde çok uzayan ve âdeta kan davasına dönen münakaşala*ra örnek gösterilmiştir.[444] XV ve XVI. yüzyıllarda Devvânfnin talebeleri de bu iki âlime kar*şı hocalarını savunan eserler kaleme al*mıştır. Bu durum, XV. yüzyılda kurulan ve başta medreseler olmak üzere ilim ve düşünce çevrelerinde etkili olan Devvânî ve Deştekî okullarının varlığını doğrula*maktadır.

          Eserleri.

          Aklî ilimlerin en tanınmış âlim ve düşünürlerinden olmasına rağmen Mîr Gıyâseddin Mansûr'un eserlerinin yazma nüshalarına kütüphanelerde fazla rast*lanmaz. Bunun, sadâret görevinden azle*dilmesine sebep olan KerekTnin Şah Tah*masb üzerinde etkili olması ve daha son*ra İran'da büyük nüfuz kazanan Kerekî taraftarlarının onun eserlerinin yaygın*laşmasını engellemesinden Kaynaklandığı söylenebilir.

         A) Telif Eserleri.

          1. Câm-1 Cİhannmâ. Mir'âtü'1-Cemâ! olarak da anılan bu Farsça eser ahlâka dair olup iki cilttir. I. ciltte insanın mahiyeti ve iki cihanda mut*luluğa ulaşmanın yollan gösterilmekte, II. ciltte nefs-i mutmainne, nefs-i gada-biyye ve nefs-i şeheviyye konu edilmekte*dir. [445]

          2. Ahlâkı Manşû-ti. Cûm-ı Cihannümâ'nın bir bölümün*den ibarettir. Eserin pek çok yerinde Dev-vânfnin ahlâk görüşleri eleştirildiğinden Devvânfnin Ahlâk-ı Ceîâlî adlı kitabına reddiye olduğu söylenebilir. Adı çok sayı*da kaynakta geçmekle birlikte İslâm ah*lâk tarihinde fazla ilgi görmemiştir. [446]

          3. Kitâbü yâri'l-efkâr. Tcfdîlü'l-mîzân 'ale'l-man-tık adlı eserin özetidir. [447]

          4. Risale ü mes'eleü'l-kıble.[448] Müellifin, İran'da mescidlerin kıblele*rinin değiştirilmesine dair Kerekî ile yap*tığı tartışmaların sonucunda yazılmış ol*malıdır. [449]

          5. Kitûhü Me'âlimi'ş-şifâ fi't-tıb . [450]

          6. Kitâbü's-Seür fi'l'hey'e. [451]

          7. Risale der Taşhîh-i Zîc-i Uluğ Beg. [452]

          8. el-Kiiûye fi'1 isâb. [453]

          9. MevziVn-nâr. Dört unsur içerisinde ateşin yerini konu edinir. [454]

          10. Zeyl-i Risâle-i . [455]

          11. Tefsîru sûreti'l-İnsûn.[456] İnsan sûresinin Arapça felse*fî tefsiridir. [457]

          12. Tefsîru âyeti Sübhâne'l-lezî esrâ. Bir mukaddime ile dört babdan meydana gelmektedir.[458]

          13. Miriâtü'l-hakü ik ve mücella'd-de-kâ%. Gıyâseddin Ebü'l-Muzaffer Bahadır Han'a ithaf edilen eser umûr-ı âmme, Al*lah ve yaratılış, kıyamet, tabiat ve mebâ-di-i felsefe gibi başlıklar taşıyan yedi bö*lümden oluşmaktadır.[459]

          14. Kitâbü Huceci'l-keJâm li-îzâhı me-hocceti'l-İslâm (el-Haşrü'l-cismânî, Hüc-cetü'l-ketâm li-lzâlyı mehacceü'i-islâm ve İlzâmi'l-hisâm ue ifhâmi mu'ânidi 'akâH-di'l-İslâm. Müellif, bu eserinde Gazzâlf-nin görüşlerini ağır bir dille eleştirmenin yanı sıra onun sabit bir görüşe sahip ol*madığını iddia etmektedir. [460]

          15. Me'âlimü'1-edeb fîdirâ-yeti Iisâni' Arab.[461]

          B) Reddiye ve Muhâkemâtları.

          1. İşrüku Hey âkili'n-nûr H-keşîi zuîümâti şe-vâkili'l-ğurûr. Şehâbeddin es-Sührever-dînin Heyâkiîü 'n-nûr adlı eseri için Dev-vânî'nin kaleme aldığı Şevâkiîi'1-hûr ü keşfi Heyâkili'n-nûr adlı şerhe karşı ya*zılmış bir reddiyedir [462] Eser Nasır Muhammedi tarafından İran'da yüksek lisans tezi olarak iki cilt ha*linde tahkik edilmiştir. [463]

          2. er-Red caM Hâşiyeti'ş-Şemsiy-ye. Ali b. Ömer el-Kâtibî'nin eş-Şemsiy-ye fî kavâHdi'l-manhkıyye adlı kitabına Devvânfnin yazdığı haşiye için kaleme alınmış bir reddiyedir. [464]

          3. er-Red caiâ Hâşiyeti't-Tehzîbi'l-mantık. Teftâzânîye ait Tehzîbü'î-man-tık ve'i-kelâm adlı eserin baş kısmında bulunan beş tümel ve önerme bahsine Devvânî'nin yazdığı haşiyeye reddiyedir. [465]

          4. er-Redcalâ Ün-mûzeci'l-'iılûm. Devvânfye ait eser için yazılmış bir reddiyedir. [466]

          5. er-Red taîe'r-Risâleti'z-Zevrâ3. 'Yine Devvânî'ye ait ez-Zevrâ ve'1-Havrâ' için yazılmış bir reddiyedir. [467]

          6. Muhâke-mât calâ Hasiyeti Şerhi Metâlici'l-en-vâr. Sirâceddin el-Urmevî'nin Metâli'u'l-envâr adlı mantık kitabı için Kutbüddin er-Râzî'nin kaleme aldığı Levâmicu'l-es-râr adlı şerhe Seyyid Şerif ei-Cürcânî'nin yazdığı haşiyeye Devvânîve Sadreddin eş-Şîrâzfnin yazdıkları haşiyeler üzerine ka*leme alınmış bir değerlendirmedir.[468]

          7. Muhâkemât calâ Şerhi't-Tec-rîd. Ali Kuşçu'nun Şerhu Tecridi'1-ke-Mm'ına Mîr Sadreddin eş-Şîrâzî ile Devvânrnin yazdıkları haşiyelerin bir değer*lendirmesidir.[469]

          8. Muhâkemât çolâ Şerhi Muh*tasarı'1-Müntehâ. İbn Hâcib'e ait Mün-tehe's-sûî ve'1-emel fî 'ilmi'l-uşûlve'l-cedel adlı eserin yine aynı müellife ait Muhtaşarü'l-Müntehâ isimli Özetine Adudüddin el-îcfnin yazdığı şerh için Sadreddin eş-Şîrâzî ile Devvânfnin kaleme al*dıkları haşiyelerin değerlendirmesi nite*liğindedir.[470]

          C) Şerh, Haşiye ve İhtisarları.

          1. Hâşİ-yetü Şerhi Hikmeti'l-'ayn.[471] Ali b. Ömer el-Kâtibî'nin Hikmetü'î-Cayn adlı felsefî eserine Muhammed b. Mübarek Şah'in yazdığı şerhin hâşiyesidir. [472]

          2. Ha*şiye 'ale'l-İşârât H-İbn Sînâ. [473]

          3. Ta'dîlü'i-mîzân 'ale'l-Mantık. İbn Sînâ'nın eş-Şifâ* adlı eseri*nin mantık kısmının Arapça özetidir. [474]

          4. Şerhu Risâleti is-bâti'l-vâcib.[475] Babası Sadreddin eş-Şîrâzfye ait olup özellikle Osmanlı âlimleri arasın*da Allah'ın varlığının ispatı konusunda en meşhur eserlerden biri olarak bilinen ri*salenin şerhidir.[476]

          5. Tekmiletü'l-Mecîstî. Nasîrüddîn-İ Tûsfnin Tahrîrü'l-Mecistî adlı eserinin ihtisarıdır. [477]

          6. Hâşiyetü'l-Könûn. İbn Sînâ'nın el-Kö-nûn fi't-tıb adlı kitabına Kutbüddîn-i Şî-râzî tarafından yazılan şerh üzerine kale*me alınmıştır. [478]

          7. İdşiye calâ Şerhi'l-Mülahhaş. Çağmînrnin el-Mü-lahhaş /i'i-freyVsine Kadızâde Rûmî'*nin yazdığı şerhin hâşiyesidir. [479]

          8. Haşiye caJâ evâHli'l-Keşşâi. Zemahşerînin eserinin baş kısmına yazılmış haşiyedir.[480]

          Kaynaklarda ve kütüphane katalogla*rında Mîr Gıyâseddin'e nisbet edilen çok sayıda eserden bazıları şunlardır: Muh-taşaru Şâfi'iyye, Kitâbü Makâlâti'l-câriün, Risâle-i Könûnu's-saltana, Esâ-sü'î-hendese, Kitâbü'1-Levâmf ve'î-me'âric ü'l-heye, Risâle-i Câmgîtînü-mâ, Risale fi'1-heyûlâ ve'ş-şûre, Risale fî tacrîfi'l-'akl ve tefâvütühû beyne'l-eşhâş.[481]

         Bibliyografya :

          Hândmîr, Habîbü's-siyer, Bombay 1857, 1)1/ 4, s. ] 10-111; Ahmed el-Kummî, Hulâşatü't-te-vârîh (nşr. İhsan

          işrâkî]. Tahran 1359 hş., I, 149, 195, 218, 296; Hasan-ı Rûmlû, Ahsenü't-teuâ-rlh: A Chronicle ofthe Earty Safaıuis (nçr. ve trc.C. N.Seddon), Baroda-Kalküta 1931,1,20, 303-304; AbdîŞîrâzî, Tekmiletü'l-ahbâr (nşr. Abdülhüseyin Nevâî|, Tahran 1369 hş.,s. 66-67, 192-193, 207-208; Şüsterî, Kitâb-t Müstetâb-ı Mecâlisü'l-mil'minîn.,Tahran 1356 hş., 11, 229-232; Atai, Zeyl-iŞekâik, s. 169-170; Keşfü'z-?u-rrûn, I, 346-350, 449, 630; II, 957, 1141, 2047; a.mlf., Mîzânü'l-hak fî ihtiyâri'l-ehak (nşr. Or*han ŞaikGökyay), istanbul 1980, s. 108;Hasan-ı Fesâî-yi Şîrâzî. Fârsnâme-i Nâşırî (nşr. Mansür Rastkâr-ı Fesâî], Tahran 1367 hş., I, 21-23, 390-391; 11, 1039-1057, 1040-1144, 1220; Rieu, Catalogue ofthe Persian Manuscripts, II, 826; Fursat-ı Şîrâzî. Âşâr-i ıAcem, |baskı yeri yok| 1362 hş. (İntişârât-ı Bâmdâd], s. 458-459; Brockel*mann, CAL, II, 283, 544; SuppL, 1,486; M, 592, 593; M. Taki Dânişpejûh, Fİhrist-i Kitâbhâne-i İh-dâ'î-yî Âkâ-yi Seyyid Muhammed Mişkât, Tah*ran 1332 hş., M/1, s. 218-219, 296, 353-354; a.mlf., Fıhrist-i Kitâbhâne-İ Merkezî-yi Dâniş*gâh-ı Tahran, Tahran 1339-40 hş., VIII, 144; IX, 930-931, 972, 1498; X, 1566-1567; XI, 2023, 2082-2083; XII, 2531-2532, 2772-2773; XIII, 3185; a.mlf., Fıtırİst-i Kitâbhâne-i Dânişkede-i Edebiyyât: Mecmûca-i İmâm Cum'a-i Kirman, Tahran 1344 hş., s. 15; a.mlf., Seyyid Muham*med Bakır Hücceti: Fihrist-i Kitabhâne-i Dâ*nişkede-i İtâhiyyât oe Macârif~i İslâmî, Tahran 1345 hş., s. 523; a.mlf.. Fihrist-i Nüskahâ-yi Hattî-yi Kitabhâne-i Merkezî ue Merkez-i Es-nâd-ı Dânişgâh-ı Tahran, Tahran 1357-64 hş., VII, 295; XVI, 219-220,423,430, 460, 493, 584, 679; a.mlf., "Gıyâseddîn Mansûr fa. Şadriddîn", UDMİ, XIV/2, s. 615-617; Âgâ Büzürg-i Tahrâ-nî. ez-Zerîca İlâ ieşanîft'ş-ŞFa, Mecef 1335 hş., VI, 36-37; X, 198; XII, 63-64; XIV, 177-178; Ab*dülhüseyin Hâirî, Fihrist-i Kitâbhâne-i Meciis-İ Şürâ-yı Millî, Tahran 1345-50 hş., V, 259-260, 382-386; 1X/1, s. 378-379; XIX, 313;îrec Efşâr v.dğr., Fihrist-iKitâbhâne-iMeclisiŞûrâ-yıMil*lî, Tahran 1348 hş., XI, 237-238; XII, 304-305; XIV, 97; XVI, 208; Münzevî. Fihrist, II/l, s. 765-766, 816, 897; 11/2, s. 1534; R. Martı, Catahgue ofArabic Manuscripts (Yahuda Section) in the Garret Collection Princeton üniuersity Ubrary, Princeton-London 1977, nr. 2397; Seyyid Ab*dullah Envâr, Fihrist-i Nüsah-ı Hattî-yi Kitâbhâ*ne-i Millî, Tahran 1357-65 hş., V, 349-350; IX, 165; X, 524-525; Bekir Topaloğlu. ÂHah'in Var-lığı: İsbat-i Vacip, Ankara 1981, s. 117; Seyyid Ali Cevân, Fihrisl-İ Kütüb-İ Hattî-yi Kiiâbhâne-i Âsitân-ı Kuds-i Razavî, Meşhed 1365 hş., I, 294, 299-300; M. Âsaf Fikret. Fİhrist-i Elifbâ'î-yİ Kü-tüb-i Hattî-yi Kitâbhâne-İ Merkezî-yi Âsitân-ı Kuds-i Razauî, Meşhed 1369 hş., s. 31, 130-131, 135, 158, 188, 189, 194, 198,201,208, 215,278,286,308-309,321, 335, 341, 370-371, 391, 463, 532, 543,666-667; Harun Anay. CelÂleddîn Deuuânî, Hayatı, Eserleri, Ahlâk ue Siyâset Düşüncesi [doktora tezi, 1994), İÜ Sos*yal Bilimler Enstitüsü, s. 83-86, 117, 120, 131, 140, 146,153, 168,182; Mahmûd Fâzıl, Fihrist-i Nüshahâ-yı Hattî-yi Kitâbhâne-i Dânişkede-i İlâhiyyât ue Ma^&rif-i İslâmî, Meşhed 1376, I, 373-374; A. J. Newman, "Dastaki, Gİât-al-Dln", E/r., VII, 100-102.


      Linkback: http://www.evdersleri.com/j-k-l-m/mir-giyaseddin-mansur-kim-t140.0.html


      Benzer Konular
      Moderatöre rapor et   ip Kayıtlı

    • erkek
    • Ömer Faruk
        Çevrimdışı
        *
        İleti: 11
        Tesekkur Aldı 0

        « 19 Temmuz 2013, 02:27:43 »
        çok teşekkür


        Moderatöre rapor et   ip Kayıtlı


        Paylaş deliciousPaylaş diggPaylaş facebookPaylaş furlPaylaş linkedinPaylaş myspacePaylaş redditPaylaş stumblePaylaş technoratiPaylaş twitter
         

        0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

        Kullanıcı Bilgisi

         
         
        Hoşgeldiniz Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya kayıt olun.